Jak zachować się w sądzie?

W dzisiejszych czasach, kiedy coraz więcej sfer naszego życia podlega prawnej regulacji, występowanie w sądzie nie należy już do rzadkości. Większość osób jednak obawia się uczestnictwa w rozprawie lub posiedzeniu Sądu, i to bez względu na charakter w jakim ma występować. Głównym powodem niechęci do stawania przed Sądem jest stres, który wtedy odczuwamy. Zdenerwowanie wynika przede wszystkim z tego, iż nie wiemy, jak należy się zachować i jak przebiega rozprawa/posiedzenie. Poniższy artykuł ma na celu przybliżenie Państwu tej tematyki. Postaramy się także udzielić odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z uczestnictwem w rozprawie/posiedzeniu sądowym.

Postępowanie sądowe może dotyczyć, jak już wyżej zostało zasygnalizowane, różnych sfer naszego życia. W związku z tym możemy ogólnie wyróżnić postępowania w sprawach karnych, cywilnych i administracyjnych. Każde z tych postępowań jest przedmiotem odrębnej regulacji prawnej. Mimo różnic wynikających ze specyficznego charakteru każdej z tych procedur istnieje wiele wspólnych dla wszystkich postępowań zasad na których skupimy się w niniejszym artykule. Niezależnie od rodzaju procedury możemy zostać wezwani do sądu w różnym charakterze: świadka, pozwanego, uczestnika, oskarżonego etc. Należy jednak pamiętać, iż niezależnie od celu naszej wizyty w sądzie, czy charakteru stawiennictwa, zawsze należy pamiętać o ogólnych zasadach zachowania się obowiązujących w sądzie.

PODSTAWOWE POJĘCIA

Na początku warto zapoznać się z wyjaśnieniem podstawowych pojęć, których znajomość pozwoli nam odnaleźć się w sądowej rzeczywistości:

  • Zawiadomienie -> pismo sądowe zawierające podstawowe informacje dotyczące naszego stawiennictwa w sądzie. Treść tego pisma jest dla nas bardzo ważna, gdyż to z niego wynika, kiedy, gdzie oraz w jakim charakterze mamy się stawić, i jakie będą konsekwencje naszej nieobecności.
    Po pierwsze więc z zawiadomienia wynika, do którego sądu zostaliśmy wezwani. Określenie sądu zwiera nie tylko jego dokładny adres, ale także wskazuje wydział, w którym sprawa się toczy, oraz jaka jest sygnatura tej sprawy. W zawiadomieniu podana jest również data i godzina, a także numer sali, pod którą mamy się zjawić, oraz to, czy nasza obecność jest obowiązkowa. Nie mniej ważną częścią zawiadomienia jest zawarte w nim pouczenie o naszych prawach i obowiązkach, które należy uważnie przeczytać.
  • Sygnatura akt -> jest to oznaczenie sprawy. Składa się ono z:
    – cyfry rzymskiej, która wskazuje oznaczenie wydziału, a konkretnie numer tego wydziału w danym sądzie,
    – oznaczenie repertorium (wykazu), do którego dana sprawa jest wpisana (np. K, C, Gc),
    – numeru porządkowego, pod jakim dana sprawa została zapisana w repertorium,
    – oznaczenie roku, w którym sprawa została założona (znajduje się po znaku „/”)
    np. V K 111/14
  • Wokanda -> lista spraw, które w danym dniu rozpatrywane są przez Sąd. Znajduje się zawsze przy sali, w której odbywają się wymienione w niej sprawy. Każda ze spraw opisana jest poprzez wskazanie jej sygnatury, godziny, stron postępowania oraz wezwanych świadków. Sprawy, które już się odbyły zostają zakreślone na wokandzie, tak aby wokanda wskazywała, która sprawa jest aktualnie rozpoznawana.

DOSTAŁEM WEZWANIE I CO DALEJ?

O konieczności stawienia się w sądzie dowiemy się z doręczonego nam zawiadomienia. Raz jeszcze należy podkreślić, iż z każdym pismem sądowym, nie tylko z zawiadomieniem czy wezwaniem, należy się dokładnie zapoznać, gdyż zawiera ono zawsze wszystkie niezbędne dla nas informacje.
Z wezwania wynika, czy nasza obecność jest obowiązkowa. Jeżeli znajduje się w nim informacja o obowiązkowym stawiennictwie, to nieusprawiedliwione niedopełnienie przez nas tego obowiązku będzie wiązało się z możliwością nałożenia na nas przez Sąd grzywny. Jeżeli nie możemy stawić się w sądzie w wyznaczonym terminie z powodu choroby, to konieczne jest dostarczenie do sądu zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez lekarza sądowego.

CO WARTO WIEDZIEĆ PRZED WIZYTĄ W SĄDZIE?

Co trzeba mieć przy sobie?

Idąc do sądu należy pamiętać o tym, by mieć przy sobie dowód osobisty, lub inny dokument potwierdzający naszą tożsamość. Będzie on potrzeby, gdyż nasz udział w rozprawie/posiedzeniu rozpocznie się od potwierdzenia przez Sąd naszej tożsamości. Warto też mieć przy sobie wezwanie, by móc sprawdzić, jeszcze w sądzie, w której sali odbędzie się nasza sprawa.

Jak składać dokumenty?

Jeżeli jesteśmy stroną postępowania i chcemy na rozprawie/ posiedzeniu przedłożyć Sądowi dokumenty, to musimy pamiętać o tym, że muszą one być zawsze złożone w odpowiedniej ilości odpisów, tzn. zarówno dla Sądu, jak i dla pozostałych stron postępowania.

Kto może być obecny podczas rozprawy / posiedzenia?

W sali rozpraw, podczas rozprawy lub posiedzenia, poza osobami biorącymi udział w postępowaniu, mogą być obecne tylko osoby pełnoletnie. Należy więc pamiętać, aby idąc do sądu nie brać ze sobą dzieci, gdyż nie będą one mogły wejść do sali, będą musiały zostać na korytarzu.

Jak należy się ubrać?

Nie ma przepisów określających wymogi dotyczące stroju obowiązującego w sądzie. Pamiętać jednak należy, iż jest to miejsce w którym sprawowany jest wymiar sprawiedliwości i strój powinien być stosowny do okoliczności w jakich się znajdujemy. Jedynym skonkretyzowanym strojem jest toga, wymóg ten dotyczy jednak tylko Sądu, adwokatów, radców prawnych i prokuratora. Pozostałe osoby nie mają jednak zupełnej dowolności w doborze ubrania, gdyż strój powinien odpowiadać wymogom zachowania powagi Sądu. Ubrać należy się schludnie i skromnie. Unikamy wyzywających, postrzępionych ubrań niestosownej długości z głębokimi dekoltami. Strojem, który na pewno sprawdzi w sądzie będą zaś klasyczne spodnie lub spódnica i koszula, jak również odpowiedniej długości sukienka.

Przed rozprawą / posiedzeniem

Do sądu najlepiej przyjść trochę wcześniej, tak aby na spokojnie odnaleźć salę. W razie kłopotów można spytać ochroniarza lub innego pracownika sądu, by niepotrzebnie nie błądzić po sądowych korytarzach. Nie powinniśmy dopuścić do tego, by spóźnić się na sprawę. Dobrze jest wcześniej spojrzeć na wokandę, by upewnić się że czekamy pod właściwą salą. W razie jakichkolwiek wątpliwości warto udać się do sekretariatu odpowiedniego wydziału, gdzie uzyskamy niezbędne informację.

Na sali rozpraw trzeba zachowywać się we właściwy sposób, z powagą, dlatego też należy jeszcze przed wejściem na salę sprawdzić, czy mamy wyłączony telefon i inne urządzenia mogące przeszkadzać w przebiegu rozprawy / posiedzenia. Trzeba również pamiętać o tym, że sąd to nie kino, i nawet jeżeli uczestniczymy w rozprawie w charakterze publiczności, to nie wnosimy ze sobą na salę jedzenia ani picia.
Nie wchodzimy sami do sali rozpraw, tylko czekamy na wywołanie -> Z sali wychodzi protokolant i wywołuje sprawę: wskazuje jaka sprawa się teraz odbędzie i kto ma wejść na salę. Jeżeli jednak spóźnimy się i przyjdziemy pod salę, gdy rozprawa już będzie trwała, to wtedy należy wejść i zasygnalizować swoją obecność, tak by Sąd wiedział, że się stawiliśmy.

Rozprawa/posiedzenie

Po wywołaniu następuje sprawdzenie przez Sąd obecności i tożsamości osób, które się stawiły. Świadkowie po przeprowadzeniu tych wstępnych czynności opuszczają salę rozpraw, i są kolejno, pojedynczo wzywani.
Strony postępowania siadają na miejscach dla nich przeznaczonych. Zasadą jest iż powód / oskarżyciel siada po prawej stronie, pozwany/oskarżony zaś po lewej stronie Sądu. Ławki stojące na wprost Sądu przeznaczone są dla publiczności.

Każda przesłuchiwana osoba staje przed barierką, na wprost Sądu. Przesłuchanie zaczyna się od podania danych osobowych, i danych o karalności za składanie fałszywych zeznań. Należy też uważnie słuchać pouczeń Sądu o przysługujących nam prawach, np. do odmowy składania zeznań. Po pouczeniu przez Sąd o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, kolejno strony postępowania i Sąd zadają pytania. Należy pamiętać, że odpowiedzi udziela się zawsze do Sądu, gdyż to przez Sąd jesteśmy przesłuchiwani. Jeżeli czegoś nie usłyszymy lub nie zrozumiemy mamy prawo pytać i prosić o powtórzenie. Jeżeli czegoś nie pamiętamy, to też należy to powiedzieć, nikt nie wymaga od nas absolutnej pamięci, a tym bardziej podawania szczegółów sytuacji, której nie pamiętamy.

Z uwagi na konieczność zachowana powagi oraz odpowiedniego szacunku dla Sądu, od uczestników i stron postępowania wymagane jest odpowiednie zachowanie. Każdy kto zwraca się do Sądu powinien wstać (chyba, że Sąd zezwoli na pozostawanie w pozycji siedzącej np. ze względu na wiek, czy chorobę), podobnie należy postąpić gdy Sąd zwraca się do danej osoby. Należy pamiętać także, iż w stosunku do Sądu nie używamy zwrotu „Proszę Pana/Pani”, lecz „Wysoki Sądzie”. Jeżeli chcemy coś powiedzieć niepytani, należy spytać sędziego o zgodę.

Biorąc udział w rozprawie/posiedzeniu trzeba pamiętać o tym, aby mimo niejednokrotnie olbrzymich emocji, zachowywać się we właściwy sposób. Zakazane są nie tylko zachowania godzące w powagę Sądu, ale także naruszające spokój i porządek czynności procesowych. Za naruszenie powagi Sądu przewidziane są określone sankcje. Sąd może zastosować jeden z dostępnych środków: od upomnienia osoby i następnie wydalenia jej z sali rozpraw, poprzez nałożenie kary porządkowej grzywny w wysokości do 10.000 zł, do kary pozbawienia wolności do 14 dni.

Jeżeli podczas rozprawy/posiedzenia Sąd wyznaczy kolejny termin i poinformuje nas o tym, to trzeba pamiętać, że nie zostaniemy już odrębnie, listownie poinformowani. Sąd uzna, iż przyjęliśmy termin do wiadomości i stawimy się na nim bez konieczności zawiadamiania.

W przypadku zamknięcia przewodu sądowego Sąd ogłasza postanowienie/wyrok. W zależności od rodzaju orzeczenia należy się odpowiednio zachować. Jeżeli Sąd ogłasza postanowienie to wszystkie osoby obecne na sali rozpraw siedzą, jeżeli natomiast następuje ogłoszenie wyroku, to wszyscy, poza Sądem, stoją.

Wsparcie Prawnika

Powyżej przedstawione zostały podstawowe zasady dotyczące zachowania się w sądzie. Wszystko to wydaje się proste i zrozumiałe, jednak trzeba pamiętać, że nawet najprostsze działania, podejmowane w warunkach silnego stresu, potrafią sprawiać wiele trudności. Dlatego też, przy sprawach bardziej skomplikowanych, lub takich, do których podchodzimy bardzo emocjonalnie, nieoceniona staje się pomoc profesjonalnego pełnomocnika/obrońcy. Adwokat w każdej sytuacji będzie wiedział jak należy się zachować, uspokoi swojego klienta i wszystko mu wyjaśni, a przede wszystkim będzie umiał odpowiednio zareagować, podejmując działania w interesie swojego mocodawcy.

Warto też pamiętać, iż w przypadku gdy znajdujemy się w trudnej sytuacji materialnej mamy prawo ubiegać się o ustanowienie obrońcy/pełnomocnika z urzędu.