Sprawy o rozdzielność majątkową

Pytanie : Jak przebiega proces o rozdzielność majątkową ?

Odpowiedź :

  1. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 k.r.o.). Rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa, w razie ubezwłasnowolnienia lub ogłoszenia upadłości jednego z małżonków. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia, a także umorzenia, ukończenia lub uchylenia postępowania upadłościowego, między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy (art. 53 k.r.o.). Orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Z chwilą zniesienia separacji powstaje między małżonkami ustawowy ustój majątkowy. Na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej (art. 54 k.r.o.).
  1. W orzecznictwie sądy – dokonują wykładni pojęcia „ważne powody”, które zawarte były także w art. 52 k.r.o. w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z 17 czerwca 2004r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) – słusznie koncentrują się na sferze stosunków prawno-majątkowych małżonków, uznając, że nie sfera o charakterze rodzinno prawnym, lecz aspekt prawno-majątkowy nabiera istotne znaczenia przy wykładni art. 52 k.r.o. (por. wyrok SN z 13 maja 1997r., III CKN 51/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 194 i powołane w uzasadnieniu orzecznictwo).
  2. Sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej sąd rozpoznaje w procesie, stosując przepis o postępowaniu odrębnym w sprawach małżeńskich, a w szczególności: a) art. 426 k.p.c., zgodnie z którym pełnomocnictwo ogólne nie wystarcza do zastępowania strony, lecz wymagane jest pełnomocnictwo szczególne, b) art. 431 k.p.c. zgodnie z którym w sprawach tych nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych ani też – jak przy wyrokach zaocznych – przyjmować na podstawie art. 339 § 2 k.p.c. za prawdziwe twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych, choćby nie budziły one uzasadnionych wątpliwości; w razie zatem niestawienia się strony pozwanej, sąd w sprawach o ustanowienie rozdzielności majątkowej obowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, dopuszczając ewentualne także dowody niepowołane przez strony (art. 232 k.p.c.), c) art. 432 k.p.c. co do dowodu z przesłuchania stron, d) art. 435 § 1 k.p.c., który stanowi, że wyrok w takiej sprawie ma skutek także wobec osób trzecich (erga omnes), e) art. 441 k.p.c. co do postępowania dowodowego, f) art. 446 k.p.c. co do umorzenia postępowania w razie śmierci jednej ze stron.
  3. Sprawy o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami podlegają rozpoznaniu przez sądy rejonowe (art. 17 pkt. 4 k.p.c.). Wyłączną właściwość miejscową sądu ustala się na podstawie art. 41 § 1 k.p.c. Przede wszystkim jest nim sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków w Polsce.
  4. Okoliczność, że sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej prowadzone są jako postępowanie odrębne, nie pozwala na łączenie tego żądania w jednym pozwie z innymi roszczeniami rozpoznawanymi w zwykłym postępowaniu procesowym (art. 191 k.p.c.).
  5. Artykuł 730 § 1 k.p.c. nie uzależnia dopuszczalności zabezpieczenia roszczenia do tego, czy nadaje się ono do egzekucji sądowej. Dlatego też możliwe jest zabezpieczenie powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Można więc w pozwie lub w toku postępowania zgłosić wniosek o zabezpieczenie powództwa. Wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że przepis szczególnie stanowi inaczej (art. 735 k.p.c.).
  6. W orzeczeniu z 15 października 1991r., III CZP 96/91 (OSNCP 1992, nr 6,poz. 91), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niedopuszczalne jest dochodzenie jednym pozwem żądania orzeczenia rozwodu oraz zniesienia wspólności majątkowej z datą wsteczną. Tak samo niemożliwe byłoby połączenie już toczących się spraw o orzeczenie rozwodu i o ustanowienie rozdzielności majątkowej w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a to ze względu na brak przesłanek z art. 219 w zw. z art. 191 k.p.c.
  7. Zgodnie z art. 27 pkt 6 u.k.s.c. od pozwu w sprawie o ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej pobierana jest opłata stała w kwocie 200 zł